• 3:12 بعد از ظهر

  • 1400-01-08

  • کد خبر: 8417

نفوذ طریقت‌ها در نیروهای مسلح ترکیه

برخی از نحله‌ها، طریقت‌ها و جماعات با تکیه بر سرمایه‌های فراوانی که از محل اعانه‌ها و کمک‌های مبتنی بر باور دینی هواداران خود به دست آورده‌اند، با نفوذ در تشکیلات سیاسی، اجرایی، امنیتی، نظامی و رسانه‌ای ترکیه، به دنبال اهداف خاصی هستند و در مواقع لازم، می‌توانند گروکشی کرده و یا به تهدیدی علیه بقای دولت تبدیل شوند.

آناج-گروه ترکیه و قفقاز؛ طی روزهای گذشته، اخباری در مورد ارتباط نظامیان ترکیه با طریقت‌‌‌های عرفانی این کشور، جنجال به پا کرده و توجه رسانه‌ها و فضای مجازی را به سوی خود جلب کرده است.

همچنان که انتظار می‌رفت، روزنامه جمهوریت، به عنوان مهم ترین تریبون کمالیست ها، بیش از دیگر رسانه‌ها پیگیر این مساله بوده و در چندین گزارش و خبر، بر روی آن متمرکز شده است.

کمالیست‌ها با تکیه بر تجربه تلخ کودتای نافرجام 2016 میلادی، در مورد نفوذ طریقت‌ها و حضور برخی دریادارها و ژنرال‌ها در تکایا و خانقاه‌‌‌های ترکیه، به دولت هشدار داده اند.

موضوع ارتباط فرماندهان عالی نیروهای مسلح ترکیه با طریقت‌ها و حضور آنان در تکایا و خانقاه‌ها از چنان اهمیتی برخوردار است که علاوه بر روزنامه جمهوریت، روزنامه‌‌‌های دیگری همچون سوزجو نیز آن را در صفحه نخست منعکس کرده و خواستار توضیحات وزارت دفاع و دولت شده اند.

قبلاً در ترکیه، قوانین سفت و سختی در مورد انتخاب افسران و روند زندگی شخصی و خانوادگی و فرماندهان نظامی‌وجود داشت.

ممکن نبود، یک نظامی‌دارای همسر محجبه به رده‌ها و درجات بالا برسد، امکان نداشت یک نظامی‌را با یونیفرم نظامی، در حال اقامه نماز و یا قرائت قرآن، مشاهده شود.

اما حالا همه چیز عوض شده و فعالیت دینی و قرآنی در نیروهای مسلح ترکیه، نه تنها عادی و آزاد است، بلکه مورد تایید و تشویق قرار می‌گیرد.

اما کمالیست ها، هنوز هم تمایل نظامیان به فعالیت دینی و ارتباط با نهادهای عرفانی و طریقت را، معادل ارتجاع می‌دانند.

احمد زکی اوچ اوک، سرهنگ و قاضی بازنشسته دادگاه نظامی‌ارتش ترکیه در این مورد گفته است: قبلاً در مورد دانشجویان دانشکده افسری، در همان مرحله ورود و گزینش، تحقیقات مفصلی صورت می‌گرفت تا ثابت شود که فرد مزبور، فعالیت ارتجاعی نداشته است. اما چندی پیش به شکل بی سر و صدا، این بند را از قانون انتخاب دانشجویان دانشگاه افسری حذف کردند و این اقدام غلطی بود. حضور فرماندهان نظامی‌ما در خانقاه‌ها و تبعیت آنان از مشایخ و مرشدین عرفانی، برای نیروهای مسلح کشور، از دینامیت هم خطرناک تر است و هیرارشی ارتش را از بین می‌برد.

بدون اغراق می‌توان گفت، ترکیه سرزمین انواع و اقسام طریقت‌‌‌های دینی و عرفانی است.

نه تنها در دوران کنونی، بلکه در سده‌‌‌های دور نیز، با دشوار شدن فضای فعالیت برای مرشدین نحله‌‌‌های عرفان و تصوف در آسیای میانه و قفقاز، ده‌ها مراد و صدها مرید به سرزمین آناتولی آمدند و این دیار، مرکز فعالیت صدها تکیه و خانقاه شد.

بر اساس آمارهای رسمی، در سراسر ترکیه 30 طریقت شناخته شده و مشهور وجود دارند که به آنها «سلسله طریقتی» گفته می‌شود.

اما این 30 سلسله، در مجموع بیش از چهارصد انشعاب و نحله متفاوت دارند که هر کدام از این چهارصد انشعاب، دارای پیر طریقت، مرشدهای زیر مجموعه و صدها تکیه و خانقاه هستند.

آمار رسمی‌نشان می‌دهد که تنها در شهر استانبول، بیش از چهارصد تکیه و خانقاه کوچک و بزرگ در حال فعالیت هستند و دست کم در 25 استان دیگر ترکیه نیز، خانقاه‌‌‌های فراوانی دائر هستند و علاوه بر فعالیت ارشادی و عرفانی برای جوانان و بزرگسالان، دست کم با 250 هزار دانش آموز نیز ارتباط علمی‌دارند و شمار مدارس و خوابگاه‌‌‌های طریقت‌‌‌های مختلف ترکیه، بیش از 5 هزار مورد است.

بر اساس یک سنت دیرین دینی و اجتماعی، بخشی از مردم با تکایا و خانقاه‌ها ارتباط تربیتی دارند و وجوهات شرعی خود را نیز به پیران طریقت‌ها می‌سپارند و از انواع و اقسام مشاغل و اصناف تا رده‌‌‌های علمی‌و سطوح اجتماعی، در این طریقت‌ها رفت و آمد دارند.

در چنین شرایطی است که هر کسی ممکن است بپرسد: با چنین وصفی و در چنین کشوری، چرا باید حضور یک دریادار یا ژنرال در یک خانقاه و ذکر و سماع او، عجیب به نظر برسد؟

به طور کلی، می‌توان به این سوال، به 2 شکل پاسخ داد:

  1. مشکل خاصی وجود ندارد و یک ژنرال یا دریادار می‌تواند در ساعات آزاد زندگی شخصی خود، با طریقت و خانقاه هم ارتباط داشته باشد و توصیف این وضعیت به عنوان یک مساله خطرناک، ناشی از رویکرد ضد دینی کمالیست‌ها و لاییک‌ها است.
  2. بسیاری از طریقت‌‌‌های دینی، در خدمت تعالی و تربیت جامعه هستند اما برخی از نحله ها، طریقت‌ها و جماعات نیز، با تکیه بر سرمایه‌‌‌های فراوانی که از محل اعانه‌ها و کمک‌‌‌های مبتنی بر باور دینی هواداران خود به دست آورده اند، با نفوذ در تشکیلات سیاسی، اجرایی، امنیتی، نظامی‌و رسانه ای کشور، به دنبال اهداف خاصی هستند و در مواقع لازم، می‌توانند گروکشی کرده و یا به تهدیدی علیه بقای دولت تبدیل شوند.

حضور سیاست مداران و تکنوکرات‌‌‌های محافظه کار در خانقاه‌ها و مراکز طریقت و عرفان در ترکیه، اتفاق جدیدی نیست.

مهم ترین رهبر و رجل سیاسی مرتبط با این حلقه‌‌‌های عرفانی، مرحوم نجم الدین اربکان نخست وزیر اسبق ترکیه بود که در جریان کودتای خاموش و مدرن سال 1997 میلادی، در جلسه مشهور شورای عالی امنیت ملی، به خاطر رفت و آمد به تکایا و خانقاه‌‌‌های طریقت نقشبندیه و دعوت برخی از منسوبین و مرشدین این طریقت به نهاد نخست وزیری، به ارتجاع و تحجر متهم شد و این مساله نقش مهمی‌در کنار زدن او داشت.

اما واقعیت این است که اربکان تنها نبوده و نیست و بسیاری از شاگردان قدیم و جدید او، از شاگردان و منسوبین خانقاه‌‌‌های مشهور ترکیه هستند.

در نتیجه نمی‌توان انتظار داشت که حزب عدالت و توسعه، با موضوع ارتباط فرماندهان نظامی‌با تکایا و پیران طریقت، به شکل قاطعانه مخالفت کند.

دلیل دیگری که در مماشات و چشم پوشی حزب حاکم نسبت به طریقت‌ها خودنمایی می‌کند، این است که اردوغان و یاران او بر اساس نگرشی عملگرایانه، منفعت خود را در آن می‌بینند که همواره با سران طریقت‌ها و خانقاه ها، ارتباط نزدیک داشته باشند.

چرا که آنان از چهره‌‌‌های مرجع هستند و در فصل انتخابات، به داد حزب حاکم می‌رسند و یک اشاره یک شیخ و مرشد کافی است تا خیل منسوبین خانقاه او، همگی رای خود را طبق خواسته مراد خود به صندوق بیاندازند.

در پایان باید گفت، تحلیل موضوع فعالیت انواع و اقسام طریقت‌‌‌های دینی و عرفانی در ترکیه، یک موضوع اجتماعی و فرهنگی پیچیده و چندجانبه است.

با توجه به زمینه‌ها و ریشه‌‌‌های تاریخی و اجتماعی قوی این نهادهای دینی – اجتماعی، دولت ترکیه، نه می‌تواند به راحتی مانع از فعالیت آنها شود و نه می‌تواند در فضایی خوشبینانه، منکر احتمال بروز مشکل به خاطر نفوذ عمیق این نهادها شود.

انتهای پیام/

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *