نقش گردشگری سلامت در توسعه اقتصادی آذربایجان‌شرقی
  • 1396/06/26 10:05
  • 90968

نقش گردشگری سلامت در توسعه اقتصادی آذربایجان‌شرقی

سطح سلامت جامعه یکی از نگرانی‌های عمده درکشورهای در حال توسعه و حتی کشورهای توسعه یافته جهان به حساب می‌آید، چرا که این مفهوم از ویژگی‌های یکی از مهمترین و فراوان‌ترین عامل‌های تولیدی یعنی نیروی کار بوده و به عنوان یکی از اصلی‌ترین کالاهای عمومی در سطح کشورهای جهان شناخته می‌شود.

به گزارش آناج به نقل از فارس، اساس تعریف سازمان جهانی بهداشت  (WHO) سلامتی عبارتست از رفاه کامل جسمی، روانی و اجتماعی افراد نه فقط نبود بیماری و معلولیت(پارک،1382 :52 ). با توجه به تعریف، سلامت دارای ابعاد فیزیکی، روانی و اجتماعی است که تحت تأثیر محیط اجتماعی، اقتصادی و زیستی قرار می‌گیرد.

از دیرباز شناخت عوامل تأثیرگذار بر سلامت افراد مورد توجه بوده است. مطالعات جدید در این زمینه نشان داده است که کشورهایی که توانسته‌اند بستر آموزش و بهداشت را برای گروه‌های بیشتری از جامعه به ویژه برای دهک‌های پایین جامعه فراهم کنند، موفقیت‌های چشم‌گیری در تعدیل درآمدها، گسترش دسترسی به امکانات و خدمات و همچنین رسیدن به توسعه پایدار کسب کرده‌اند.

سهم سلامت از تولید ناخالص داخلی یکی از شاخص‌های توسعه‌یافتگی کشورها محسوب می‌شود. این شاخص در واقع بیانگر میزان توجه به بخش سلامت است. طبق گزارش سازمان بهداشت جهانی سهم هزینه‌های سلامت از تولید ناخالص داخلی در ایران در دوره 1381 تا 1390 تقریبا روند ثابتی را طی کرده است.

بر این اساس متوسط سهم هزینه‌های سلامت از تولید ناخالص داخلی کشور در 10 سال مورد بررسی 5.8 درصد بوده است. در این گزارش سهم سلامت در تولید ناخالص داخلی ایران در سال 1995 میلادی برابر با 8/3 درصد گزارش شده که این سهم تا سال 2010 میلادی سیر افزایشی داشته، ولی از سال 2010 میلادی به بعد شاهد کاهش سهم سلامت در تولید ناخالص داخلی ایران بودیم.

در حوزه بهداشت و درمان در بخش‌هایی چون خدمات بهداشتی و درمانی با کمبودهایی روبرو هستیم که نیاز به سرمایه‌گذاری را بیشتر می‌کند. جایگاه حائز اهمیت بخش سلامت در توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشور را می‌توان در ابلاغ سیاست‌های کلی سلامت مقام معظم رهبری ملاحظه کرد.

ایشان در اجرای بند یک اصل ۱۱۰ قانون اساسی سیاست‌های کلی «سلامت» را که پس از مشورت با مجمع تشخیص مصلحت نظام تعیین شده است، به رؤسای قوای سه‌گانه و رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام ابلاغ می‌کنند که در فرازهایی از این ابلاغیه بخش تولید در سلامت بسیار پررنگ دیده می‌شود از جمله:

«- ایجاد و تقویت زیرساخت‌های مورد نیاز برای تولید فرآورده‌ها و مواد اولیه دارویی، واکسن، محصولات زیستی و ملزومات و تجهیزات پزشکی دارای کیفیت و استاندارد بین‌المللی.

- ساماندهی تقاضا و ممانعت از تقاضای القائی و اجازه تجویز صرفاً بر اساس نظام سطح‌بندی و راهنماهای بالینی، طرح ژنریک و نظام دارویی ملی کشور و سیاست‌گذاری و نظارت کارآمد بر تولید، مصرف و واردات دارو، واکسن، محصولات زیستی و تجهیزات پزشکی با هدف حمایت از تولید داخلی و توسعه صادرات.

- تأمین امنیت غذایی و بهره‌مندی عادلانه آحاد مردم از سبد غذایی سالم، مطلوب و کافی، آب و هوای پاک، امکانات ورزشی همگانی و فرآورده‌های بهداشتی ایمن همراه با رعایت استانداردهای ملی و معیارهای منطقه‌ای و جهانی.

- افزایش سهم سلامت، متناسب با ارتقاء کیفیت در ارائه خدمات بهداشتی و درمانی، از تولید ناخالص داخلی و بودجه عمومی دولت به نحوی که بالاتر از میانگین کشورهای منطقه باشد و اهداف سند چشم‌انداز تحقق یابد.

- ترویج کشت گیاهان دارویی تحت نظر وزارت جهاد کشاورزی و حمایت از توسعه نوآوری‌های علمی و فنی در تولید و عرضه فرآورده‌های دارویی سنتی تحت نظر وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی.»

لذا ارتقاء جایگاه بخش سلامت در تولید ناخالص داخلی کشور به عنوان یک ضرورت در روند توسعه‌ای مورد تاکید مسئولان نظام هم می‌باشد. در بخش بهداشت و تولید، ضرورت تقویت توان سرمایه‌گذاری بخش‌های عمومی و خصوصی بیش از پیش احساس می‌گردد. البته باید توجه داشت بازگشت سرمایه در بخش سلامت به مراتب بیشتر از سرمایه‌گذاری در سایر بخش‌های تولیدی است و حوزه بهداشت بسیار سودآور است و ارزش افزوده بالایی دارد و همچنین زیربناها برای فعالیت آماده هستند که تنها با برنامه‌ریزی درست باید فضای اقتصادی را هرچه بیشتر برای فعالیت سرمایه‌گذاران آماده کرد.

اینها عواملی هستند که می‌تواند انگیزه لازم  را در بخش خصوصی جهت ورود به این حوزه بیشتر کند. با توجه به اینکه بخش خصوصی کشور عمدتا به دنبال سودهای بالا است و نیز با عنایت به شرایط حاکم فعلی بر بازارهای پرسودی مانند ارز، سهام، طلا و زمین این امیدواری وجود دارد که این بخش پرتوان‌تر از گذشته انگیزه مشارکت و سرمایه‌گذاری در بخش بهداشت را داشته باشد. بر اساس مطالعات موجود سرمایه‌گذار خارجی هم بیشتر تمایل دارد که در حوزه بهداشت کشور مشارکت داشته باشد چرا که بازگشت سرمایه را بالاتر می‌بینند.

از آنجایی که بخش خصوصی داخلی کشور فاقد توان مالی، تکنولوژی و تجهیزلت مدرن می‌باشد می‌توانند این نقیصه را با مشارکت و دعوت از سرمایه‌گذاران بخش خصوصی خارجی جبران کند. توجه به این واقعیت ضروری است که در دوره تحریم  به بخش‌های مختلف کشور چون بخش سلامت آسیب‌های جدی وارد شد و اینک لازم است که با برنامه‌ریزی اثرات نامطلوب آن را کاهش دهیم و به یک توسعه نسبی برسیم تا در بازارهای خارجی هم امکان مانور داشته باشیم.

در این راستا، معرفی قابلیت‌های اقتصادی حوزه سلامت به صاحبان سرمایه، معرفی ظرفیت‌ها و فرصت‌های سرمایه‌گذاری در حوزه سلامت، ایجاد بستر مناسب برای جلب حداکثری مشارکت بخش غیردولتی در توسعه خدمات سلامت، ارائه بسته‌های سرمایه‌گذاری حوزه سلامت به منظور انعقاد تفاهم‌نامه‌های مشارکت، ترویج دانش و ظرفیت‌سازی برای مشارکت‌های عمومی و خصوصی و بهره‌گیری از دیدگاه‌های صاحبنظران می‌تواند این نقیصه را جبران کرده و جایگاه واقعی بخش سلامت در اقتصاد کشور و در سطح منطقه و جهان را باز یابد.

البته به گفته رئیس اتاق تهران بخش خصوصی دغدغه‌هایی هم در مشارکت حداکثری در بخش سلامت دارد؛ از آن جمله یکی از دغدغه‌های جدی بخش‌ خصوصی در حوزه بهداشت و درمان رقابت منفی دولت و نهادهای شبه‌دولتی با این بخش است.

خواسته جدی فعالان اقتصادی واگذاری امور کسب‌وکار در حوزه درمان و بهداشت به بخش خصوصی، حتی در زمینه صدور مجوزهای این بخش است و دولت می‌بایست با خروج از تصدی‌گری روی نظارت بر حسن اجرا، تمرکز و فعالیت داشته باشد. البته در برنامه ششم توسعه هم ورود بخش خصوصی به سرمایه‌گذاری در حوزه بهداشت تاکید شده است که این امر نیارمند یک سیاستگذاری مناسب و دقیق از جانب دولت است.

یکی از حوزه‌های مستعد در زمینه مشارکت بخش خصوصی موضو ع گردشگری سلامت است. اگرچه رشد اقتصادی ایران، در چند سال گذشته، ظرفیت جدیدی ایجاد نکرده اما ظرفیت‌های پیشین را که به علت رکود عمیق و تحریم‌ها بلااستفاده مانده بود، فعال کرده است.

این فرصت اگر با یک عزم ملی همراه گردد قطعاً می‌تواند شعار اقتصاد مقاومتی تولید و اشتغال را در بخش سلامت، تحقق‌پذیر کند. به نظر می‌رسد در سال جاری در حوزه‌های مختلف تولید انواع داروها، تجهیزات پزشکی، طب سنتی و مدرن و سایر عرصه‌های سلامت در صورت بکارگیری آنها در بخش گردشگری پزشکی و سلامت با توجه به ماهیت کاربردی بودن خدمات این بخش، بتوان فرصت‌های اشتغالزایی را بالا برد. 

گردشگری یکی از عوامل مهم و مؤثر در رشد اقتصاد و توسعه پایدار هر کشور محسوب می­شود. گردشگری همپای با تاریخ بشری رشد نموده است. در گذشته­های بسیار دور انسان‌ها به انگیزه­های گوناگونی همچون تجارت، آموزش، زیارت و انجام امور مذهبی، ماجراجویی و نیز انجام وظایف سیاسی به سفر می‌پرداختند (رنجبران و زاهدی، 1393).  آشنایی با طب پزشکی و انتقال دانش پزشکی مناطق دنیا با یکدیگر باعث به وجود آمدن شاخه­ای از صنعت گردشگری به عنوان گردشگری سلامت شده است (کاظمی، 1387). اگر چه تعریف واحدی برای گردشگری سلامت وجود ندارد، می ­توان آن را به عنوان مسافرت گسترده افراد از محل اقامت خود برای سلامتی تعریف نمود که عوامل مختلف جمعیتی، اقتصادی و سبک زندگی بر این نوع گردشگری تاثیرگذار است (آلتز[1]، 2004). به عبارت دقیق­تر، گردشگری سلامت سفری سازمان یافته از محیط زندگی فرد به مکان دیگر است که به منظور حفظ بهبود و دستیابی مجدد به سلامت جسمی و روحی فرد صورت می­پذیرد (کررا و بریدجز[2]، 2008).  

این نوع گردشگری شامل گردشگری درمان، گردشگری صحت و گردشگری پیشگیرانه است (حقیقی کفاش و همکاران، 1384). گردشگری درمان به منظور استفاده از تخصص و تجهیزات پزشکی جهت درمان بیماری خاص و یا انجام عمل معینی انجام می­گیرد. گردشگری صحت که به آن گردشگری شفابخش نیز گفته می­شود، به استفاده از امکانات طبیعی مانند آب گرم­ها و آب­های معدنی، دریاچه­های نمک، لجن‌های طبیعی، شنزارهای رادیواکتیو، حمام­های گیاهی، آب و هوا، خورشید و...گفته می­شود. در گردشگری پیشگیرانه، مسافر بیماری خاصی نداشته و برای پیشگیری از بیماری مسافرت می­نمایند.

در حال حاضر، با توجه به کم هزینه بودن و پردرآمد بودن این صنعت، بسیاری از کشورهای علاقه­مند به توسعه گردشگری، توجه خود را بر این بخش از صنعت گردشگری متمرکز و برای آن برنامه­ریزی می­کنند (کاظمی، 1387).

ایران نیز در افق ۱۴۰۰، یکی از قطب­‌های اصلی گردشگری سلامت در منطقه خواهد شد و از رهگذر آن نه تنها از خروج ارز جلوگیری می­شود، بلکه درآمد ارزی قابل توجهی نصیب ایران خواهد شد. وضعیت کنونی نشان می­ دهد برای دستیابی به این هدف برنامه­ریزی­های دقیق­تری باید انجام گیرد.  تعداد گردشگران پزشکی که در سال 2015 به آسیا مسافرت کرده‌اند در حدود 10 میلیون نفر بوده است که در این میان هند، سنگاپور و تایلند کنترل بیش از 80 درصد این بازار را در اختیار دارند. انتظار می‌رود که بازار گردشگری سلامت در طول سال‌های 2014 تا 2018 در آسیا 22 درصد رشد داشته باشد (MTA, 2015).

بر اساس آمارهای سازمان جهانی گردشگری پزشکی (MTA) امارات متحده با محوریت دبی، ترکیه و اردن سه مقصد پیش رو در منطقه خاورمیانه هستند. در سال 2013 درآمد دبی از محل گردشگری پزشکی به 1.69 میلیارد دلار رسید. اردن با داشتن 64 بیمارستان خصوصی در سال 2013 پذیرای 250.000 غیر اردنی برای خدمات درمان و پزشکی بوده است. ترکیه بر اساس آمار وزارت سلامتش در سال 2012 پذیرای حدود 250.000 بیمار بین‌المللی بوده است که چیزی در حدود یک میلیارد دلار از این محل درآمد داشته است.

گردشگری سلامت در کشور در حال حاضر یک دوره‌ رو به رشدی را تجربه می‌کند. بر اساس آمارهای موجود در چند سال گذشته بخش گردشگری پزشکی در ایران رشدی بین 20 تا 25 درصد را تجربه کرده است و این یعنی رشدی بیشتر از صنعت گردشگری پزشکی در سطح جهان که بر طبق آمار سازمان جهانی گردشگری دارای رشد بین 10 تا 12 درصد بوده است. هر چند آمار دقیقی از تعداد گردشگران سلامت ورودی به کشور به ویژه گردشگران تندرستی در دست نیست و سیستمی با این هدف به صورت منسجم راه‌اندازی نشده است؛ اما آمارهای تقریبی حاکی از ورود 30.000 بیمار بین‌المللی در سال 2013 بر اساس آمار ژورنال بین‌المللی گردشگری پزشکی که 14.000 مورد آن در مشهد درمان می‌شوند، یعنی به عبارتی درآمد ایران در سال 2013 از محل گردشگری پزشکی چیزی در حدود 220 میلیون دلار بوده است. همچنین در سال 2013 حدود 200.000 گردشگر تندرستی و اسپا، به کشور وارد شده است، که با توجه به ظرفیت‌های بالای ایران و سایر رقبای منطقه‌ای مانند ترکیه و دبی این آمار بسیار پایینی است. 

استان آذربایجان‌شرقی به دلیل موقعیت جغرافیایی و مرزهای ارتباطی یکی از استان­های مهم در جذب گردشگر سلامت محسوب می­شود. این استان دارای اقلیم و آب و هوایی مناسب، تاسیسات حمل و نقل و مسافرت پیشرفته، نزدیکی­هاى جغرافیایى به کشورهای همسایه، گرایش‌هاى قومیتى و دینى مشترک در مرزهاى کشور با همسایگان، مزایاى عمده سیاسى، اجتماعى، اقتصادى و فرهنگى، پراکندگى و وجود گسترده مراکز درمانى مجهز است. امروزه به واسطه پیشرفت‌هاى چشمگیر ایران در زمینه جراحی‌هاى موفقیت‌آمیز و پرتعداد از جمله پیوند اعضا، قلب، کلیه، کبد و قرنیه نام پزشکان ایرانى یک بار دیگر بر سر زبان‌هاى جوامع پزشکى دنیا قرار گرفته است.

علاوه بر تخصص و مهارت پزشکان، پتانسیل‌های استان آذربایجان‌شرقی برای جذب گردشگری سلامت در زیر، بطور اختصار و فشرده آمده است(محمدزاده، 1393):

آذربایجان‌شرقی با موقعیت جغرافی بسیار مناسب، به لحاظ امکانات پزشکی و درمانی قابلیت فراوانی برای جذب توریسم درمانی از استان‌های همجوار و کشورهای همسایه و حوزه قفقاز دارد.

این استان در شمال غربی کشور با دارا بودن امکانات تخصصی درمانی، چشمه‌های متعدد آب گرم، مجاورت با دریاچه ارومیه و موقعیت مناسب جغرافیایی و همسایگی کشورهای جمهوری آذربایجان، ارمنستان و نزدیکی به کشورهای ترکیه و عراق می‌تواند به عنوان یکی از قطب‌های توریسم درمانی محسوب شود.

دانشگاه علوم پزشکی تبریز یکی از قطب‌های علمی کشور است که تحقیقات و پژوهش‌های زیادی در مرز دانش بهداشتی و درمانی کشور و جهان انجام داده است. بنابرین وجود چنین مراکز علمی و دانشگاهی می‌تواند نقش بسزائی در پیشبرد طرح‌های جذب توریسم سلامت داشته باشد.

بیمارستان‌های پیشرفته استان و شهر تبریز، مانند بیمارستان بهبود و بیمارستان بین­المللی ولیعصر، پتانسیل‌های مناسبی برای جذب گردشگران سلامت را دارا هستند. آذربایجان‌شرقی در حال حاضر 29 بیمارستان دولتی، 8 بیمارستان عمومی غیردولتی و 7 بیمارستان خصوصی دارد.

با توجه به شناسایی 320 گونه گیاهان دارویی در آذربایجان‎شرقی می‌توان گفت که این استان یک ظرفیت و قابلیت ویژه در زمینه گیاهان دارویی محسوب می‌شود. این استان از نظر تنوع گیاهی، دومین استان بعد از کردستان است (ناصری، 1386). سالاانه 2490 تن از انواع مختلف گیاهان دارویی در 256 هکتار از اراضی استان تولید می‌شود.

از لجن‌ها و املاح دریاچه ارومیه برای درمان بیماری‌های پوستی و روماتیسمی استفاده می‌شود. آب و لجن دریاچه ارومیه که در شمال غربی ایران قرار دارد بدلیل وجود املاح معدنی فراوان، خاصیت درمانی و ضدعفونی داشته و برای مداوای بیماری‌های قارچی و پوستی، دردهای عضلانی و مفصلی، رفع خستگی و استرس و همچنین بهبود پینه و ترک پا و دست مؤثر است.

نمک دریاچه ارومیه از نادر نمک‌های دریاچه‌ای مرده در جهان است که به دلیل دارا بودن گونه‌ای از سخت‌پوستان ( که از کمیاب‌ترین سخت‌پوستان دنیا به نام آرتیمیاست) و ترکیبات و املاح بوجود آمده از پوسته این موجود زنده، دارای مقادیر بسیاری از مواد معدنی مانند کلر، سدیم، پتاسیم، کلسیم، برم، سولفات ها و دیگر املاح به همراه کتون است. تنها 3 دریاچه عظیم مرده در دنیا وجود دارد که دومین آنها پس از بحرالمیت، دریاچه ارومیه است و پس از آن دریاچه مرده نمک آمریکا در رده سوم قرار دارد.

همچنین هوای کنار دریاچه بدلیل داشتن مقداری رادیواکتیویته که از ماسه های مرطوب و آب دریاچه پخش می‌شود بسیار نشاط‌آور است. غلظت بالای نمک این دریاچه این امکان را می‌دهد که براحتی در روی آب شناور شده و تمدد اعصاب کرد؛ بدون آنکه کسی در آن غرق شود. در مجتمع‌های گردشگری بنادر مهم این دریاچه ( بنادر شرفخانه و رحمانلو) غیر از لجن‌درمانی، دانش و طب رنگ‌درمانی و نوردرمانی نیز به کار گرفته می‌شود و به این ترتیب در استخرهای مجتمع‌ها، گردشگران می‌توانند از استخر آب شور، لجن دریاچه و ماساژ درمانی استفاده کنند.

علاوه بر دریاچه ارومیه، چشمه‌های آبگرم این استان نیز از اهمیت بسزایی برخوردار هستند.

کلید واژه ها:
تبلیغ داخلی آناج
مشاهده مطلب
نظر شما
  • 0
  • 0
  • 0
  •  
  • آناج نظراتی را که حاوی توهین است منتشر نمی‌کند.
  • لطفآ از نوشتن نظرات خود به صورت حروف لاتین (فینگیلیش) خودداری نمائید.
  • توصیه می‌شود به جای ارسال نظرات مشابه با نظرات منتشرشده، از مثبت و منفی استفاده فرمائید.
  • با توجه به آن که امکان موافقت یا مخالفت با محتوای نظرات وجود دارد، معمولا نظراتی که محتوای مشابهی دارند، انتشار نمی‌یابند.
  •