مدرسه میثاق
موسسه کوثر
نوع و میزان نفوذ فرهنگی ترکیه در جمهوری آذربایجان
  • 1396/06/22 16:11
  • 90694
در گفت‌‌وگو با محسن پاک آئین بررسی شد؛

نوع و میزان نفوذ فرهنگی ترکیه در جمهوری آذربایجان

به دلیل همراهی ترکیه با عربستان برای رﺷﺪ رادﯾﮑﺎﻟﯿﺴﻢ اﻓﺮاﻃﯽ در اﯾﻦ ﻣﻨﻄﻘﻪ ، اعتماد کشورهای آسیای مرکزی و قفقاز از جمله جمهوری آذربایجان نسبت به سیاست های فرهنگی ترکیه کاهش یافته و این امر بتدریج موجب فرسایش نفوذ فرهنگی این کشور من فکر می کنم در جمهوری آذربایجان خواهد شد.

گروه بین الملل آناج: "مرکز بین المللی مطالعات صلح" گفتگویی داشته است با محسن پاک آئین سفیر سابق ایران در جمهوری آذربایجان که در این گفتگو نوع و میزان نفوذ فرهنگی ترکیه در جمهوری آذربایجان مورد بررسی قرار گرفته است. 

متن گفتگوی "مرکز بین المللی مطالعات صلح"با سفیر سابق ایران در جمهوری آذربایجان را در ادامه می خوانید:

توان قدرت نرم ترکیه از فرهنگ، تاریخ و جغرافیای آن نشات می‌گیرد. ترک‌ها این مؤلفه‌ها را سرمایه‌های استراتژیک خود در سیاست داخلی و خارجی می‌دانند. در عین حال ترکیه براساس برنامه توسعه ای خود از سال های ابتدایی دهه 90 سعی کرد همزمان با بروز علائم شکست ایدئولوژی کمونیست در منطقه آسیای مرکزی و قفقاز خود را به عنوان نماد یک کشور دموکراتیک غرب گرا و مدرن نشان دهد. در این رابطه، تلاش زیادی برای ایجاد اتحادیه کشورهای ترک زبان و ایجاد زبان مشترک ترکی نمود. گام های ابتدایی این روند، ایجاد مدارس آموزش زبان ترکی و تغییر الفبای سیرلیک به لاتین بود. این اقدامات در جمهوری آذربایجان به سرعت دنبال شد. گفتگوی زیر به وضعیت نوع و میزان نفوذ فرهنگی ترکیه در جمهوری آذربایجان پرداخته است.

 مرکز بین المللی مطالعات صلح: نوع و میزان نفوذ  فرهنگی ترکیه در جمهوری آذربایجان تا چه میزانی است؟

ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ اتحاد جماهیر ﺷﻮروی در ﺳﺎل 1991 فرصت بسیار خوبی برای ترکیه جهت حضور همه جانبه در  ﭘﻨﺞ ﺟﻤﻬﻮری آسیای مرکزی و قفقاز یعنی جمهوری های آذرﺑﺎﯾﺠﺎن، ازﺑﮑﺴﺘﺎن،  ﺗﺮﮐﻤﻨﺴﺘﺎن، ﻗﺰاﻗﺴﺘﺎن و ﻗﺮﻗﯿﺰﺳﺘﺎن پدید آورد. در واقع  ﺗﺮﮐﯿﻪ به عنوان ﺗﻨﻬﺎ دوﻟﺖ ﺗﺮک زﺑﺎن در ﺟﻬﺎن ، سعی کرد از قرابت زبانی با این جمهوری ها بهره برده و نفوذ فرهنگی خود را گسترش دهد. ﺗﺮﮐﯿﻪ ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﺑﺮﺧﻮرداری از اﺷﺘﺮاﮐﺎت ﻗﻮﻣﯽ، زﺑﺎﻧﯽ، ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ و ﻣﺬﻫﺒﯽ ﺑﺎ جمهوری آذربایجان سعی کرد ﺑﺎ اﯾﻔﺎی ﻧﻘﺸﯽ ﭘﺮرﻧﮓ، حوزه ﻧﻔﻮذ ﺧﻮد را در این ﺟﻤﻬﻮری فعال سازد. دولت ترکیه برای نفوذ در همه حوزه‌های اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و آموزشی برنامه ریزی کرد و در حوزه فرهنگی رسانه های ترک زبان یکی از ابزارهای نفوذ ترکیه در جمهوری آذربایجان بودند و ﺗﺄﺳﯿﺲ ﮐﺎﻧﺎل های ﻣﺎﻫﻮاره ای ﻣﺨﺘﺺ آذربایجان در دستور کار آنکارا قرار گرفت. در کنار برنامه های رسانه ای، اﺗﺨﺎذ ﺳﯿﺎﺳﺖﻫﺎﯾﯽ ﻫﻤﭽﻮن اﻋﻄﺎی ﺑﻮرس ﺗﺤﺼﯿﻠﯽ ﺑﻪ داﻧﺸﺠﻮﯾﺎن، داﻧﺶ آﻣﻮزان و ﻃﻼب آذری، اﺣﺪاث ﻣﺪارس ﻣﺘﻌﺪد ﺑﻪ ﻫﻤﺮاه ﺗﺄﻣﯿﻦ ﻧﯿﺎزﻫﺎی آﻣﻮزﺷﯽ و اعزام ﻣﺪرﺳﯿﻦ ، ﭼﺎپ و ﺗﻮزﯾﻊ اﻧﻮاع ﮐﺘﺐ درﺳﯽ و اﻋﺰام ﻣﺒﻠﻐﯿﻦ ﻣﺬﻫﺒﯽ از دیگر اقدامات ترکیه در جمهوری آذربایجان بود. این اقدامات از سال 1993 میلادی که دانشگاه قفقاز از سوی بازرگانان ترک در شهر باکو تاسیس شد، سرعت بیشتری گرفت.

مرکز بین المللی مطالعات صلح: سطوح نفوذ ترکیه در نهادها و حوزه های فرهنگی جمهوری آذربایجان تا چه میزانی است؟

سطح رسانه که ماهیتا ابزاری برای اعمال قدرت سیاسی و فرهنگی توسط یک کشور نسبت به کشور های دیگر است و همچنین سطوح دانشگاهی و آموزشی از مهمترین برنامه های ترکیه در جامعه آذری برای القای پیام های فرهنگی و پیگیری اهداف بلند مدت سیاسی است. استفاده ابزاری از قرابت های فرهنگی وزبانی، ذائقه شناسی مخاطب و همچنین بهره گیری شبکه های ترک زبان از اشتراکات فرهنگی و نزدیکی زبانی در قالب برنامه هایی با فرم و شکل جدید و همراه  با نو آوری ، از موثر ترین عاملان موفقیت حضور و نفوذ ترکیه در جمهوری آذربایجان بوده و هست.

مرکز بین المللی مطالعات صلح: چرایی توجه بنیادین قدرت نرم ترکیه در جمهوری آذربایجان چیست؟

در واﻗﻊ ﺑﺎ ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ اﺗﺤﺎد ﺟﻤﺎﻫﯿﺮ ﺷﻮروی و ﻓﻘﺪان ﻓﺮﻫﻨﮓ ﮐﻤﻮﻧﯿﺴﺘﯽ، ترکیه ﺟﺎﯾﮕﺰﯾﻦ ﮐﺮدن ﻣﺪل اﺳﻼم ﺳﮑﻮﻻر را به عنوان منبع قدرت نرم، از ﻃﺮﯾﻖ ﻧﻔﻮذ ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ در  ﺟﻤﻬﻮری آذربایجان دنبال کرد و ﺗﻮاﻧﺴﺖ در مواجهه ﺑﺎ اﻧﺪﯾﺸﻪﻫﺎی اﺳﻼﻣﯽ؛ ﻣﺒﻠﻎ ﺳﮑﻮﻻرﯾﺴﻢ ﺑﺎﺷﺪ.

مرکز بین المللی مطالعات صلح: آینده نوع و میزان نفوذ فرهنگی ترکیه در جمهوری آذربایجان را چگونه می بینید؟

نفوذ فرهنگی ترکیه در جمهوری آذربایجان از همان اول با چالش هائی روبرو شد، البته به دلیل روابط سیاسی خوب آنکارا و باکو و خصوصا حمایت ترکیه از مواضع آذربایجان در مناقشه قره باغ، چالش های فرهنگی دو کشور کمتر دیده شد. اما بتدریج و با تثبیت ثبات سیاسی آذربایجان و دستیابی این کشور به درآمدهای نفتی، ﭼﺎﻟﺶ ﻫﺎی ﭘﯿﺶ روی ﺗﺮﮐﯿﻪ درﻋﺮﺻﻪ دﯾﭙﻠﻤﺎﺳﯽ ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ برجسته شد. اولین چالش ترکیه، مولفه ملی گرائی و به عبارتی تعصبات قومی مردم جمهوری آذربایجان بود. مردم این کشور اگر چه از نژاد ترک هستند، اما خود را آذری دانسته و معتقدند که دارای ریشه های تمدنی چندین هزار ساله هستند، این در حالی است که سابقه پان ترکیسم به بیش از دویست سال قبل می رسد. پان ترکیستم اعتقاد داشت که اقوامی در آسیای مرکزی و قفقاز ریشه ترکی دارند، از ملت بزرگ ترک هستند که باید زیر یک پرچم گرد آیند. در واقع تمایل پنهان ترکیه این بود که به عنوان برادر بزرگ کشورهای ترک زبان شناخته شود. اما مردم آذربایجان با فرهنگ شیعی و تعریف خود در حوزه تمدنی ایران، تمایلی به پان ترکیسم نشان ندادند. ﻋﺪم اﺳﺘﻘﺒﺎل جمهوری آذربایجان و بقیه کشورهای ترک زبان آسیای مرکزی از ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎی ﭘﺎن ﺗﺮﮐﯽ  و توجه به ﻣﻠﯽ ﮔﺮاﯾﯽ قومگرایانه ، پروژه اﺗﺤﺎد ﺗﺮک ها که ترکیه دنبال می کرد را با چالش مواجه ساخت. وجود دین اسلام و مذهب تشیع چالش دیگر ترکیه برای اعمال نفوذ فرهنگی در جمهوری آذربایجان بود. بیش از نود و پنج درصد مردم جمهوری آذربایجان مسلمان هستند، حدود هشتاد و پنج درصد شیعه و بیش از ده درصد اهل سنت ، آذری ها نه تنها بر هویت ملی بلکه نسبت به هویت شیعی خود نیز تعصب دارند و لذا تفوق دینی ترکیه که دارای مذهب سنی می باشند را بر نمی تابند. در سال های اخیر حمایت ترکیه از گروه های افراطی که علیه دولت های قانونی سوریه و عراق می جنگیدند و تلاش مشترک عربستان و آنکارا برای اشاعه وهابیت و جذب و استخدام مسلمانان جمهوری آذربایجان برای اعزام به سوریه و عراق، موجب افتراق فرهنگی بیشتر بین آنکارا و باکو شده است. تعطیلی مساجدی که از سوی ترکیه و عربستان حمایت می شدند در باکو و شهرهای دیگر نماد این افتراق فرهنگی است. البته وجود رﻗﯿﺐ ﻫﺎی ﻣﻨﻄﻘﻪ ای ﺗﺮﮐﯿﻪ مانند ﺟﻤﻬﻮری اﺳﻼﻣﯽ اﯾﺮان که اشتراکات فرهنگی فراوانی با مردم جمهوری آذربایجان دارد، نیز یکی از موانع نفوذ گسترده فرهنگی ترکیه در جمهوری آذربایجان می باشد. من فکر می کنم در این شرایط  به دلیل همراهی ترکیه با عربستان برای رﺷﺪ رادﯾﮑﺎﻟﯿﺴﻢ اﻓﺮاﻃﯽ در اﯾﻦ ﻣﻨﻄﻘﻪ ، اعتماد کشورهای آسیای مرکزی و قفقاز از جمله جمهوری آذربایجان نسبت به سیاست های فرهنگی ترکیه کاهش یافته و این امر بتدریج موجب فرسایش نفوذ فرهنگی این کشور من فکر می کنم در جمهوری آذربایجان خواهد شد.

کلید واژه ها:
تبلیغ داخلی آناج
مشاهده مطلب
نظر شما
  • 0
  • 0
  • 0
  •  
  • آناج نظراتی را که حاوی توهین است منتشر نمی‌کند.
  • لطفآ از نوشتن نظرات خود به صورت حروف لاتین (فینگیلیش) خودداری نمائید.
  • توصیه می‌شود به جای ارسال نظرات مشابه با نظرات منتشرشده، از مثبت و منفی استفاده فرمائید.
  • با توجه به آن که امکان موافقت یا مخالفت با محتوای نظرات وجود دارد، معمولا نظراتی که محتوای مشابهی دارند، انتشار نمی‌یابند.
  •