پارک دلفین باغلارباغی 2
فرم جذب خبرنگار - داخلی
قاصدک 24
بانک مهر اقتصاد
با
  • 1396/05/21 09:23
  • 87945
5 سال از زلزله ورزقان با 306 کشته گذشت؛

با "بافت فرسوده جدید" در آذربایجان شرقی مواجه هستیم

21 مرداد 1396، پنجمین سالگرد وقوع زلزله ورزقان است. زمین‌لرزه‌ای که عصرگاه و در دو نوبت (16:52 و 17:03) و هر دو بار، با شدت بیش از 6 ریشتر و در عمق 10 کیلومتری زمین (بار نخست در فاصله 17 کیلومتری شهرستان اهر و بار دوم در فاصله 10 کیلومتری شهرستان ورزقان) رخ داد.

به گزارش آناج به نقل از روزنامه اعتماد، 306 کشته و ۵۰۰۰ مجروح به جای گذاشت علاوه بر آنکه در مجموع، ۱۵۵ هزار نفر از ساکنان روستاها و توابع شهرستان‌های اهر، هریس، ورزقان و تبریز دچار حادثه شدند که در منابع رسمی، تعداد حادثه دیدگان در شهرستان اهر ۶۷ هزار نفر، ورزقان ۴۲ هزار نفر، هریس ۴۰ هزار نفر و تبریز 6 هزار نفر ثبت شد.

بر اثر وقوع دو زمین لرزه پیاپی، ۱۸ هزار و ۶۱۸ واحد مسکونی در این چهار شهرستان دچار آسیب شد که بنا بر اعلام مسوولان وقت استان، ۵ هزار و ۳۲۹ واحد از این تعداد، به طور کامل تخریب شدند. برآورد خسارات و تلفات در ساعات اولیه پس از وقوع زمین لرزه نشان می‌داد که در مجموع، ۴۱۰ روستا دچار تخریب شده و ۶۵ روستا به طور کامل از بین رفته‌اند.

طی هفته‌های پس از زلزله، مقامات استانی، کل میزان خسارت وارده به استان آذربایجان شرقی از بابت زلزله ۲۱ مرداد را بیش از ۱۰ هزار و ۷۹ میلیارد ریال اعلام کردند که بیشترین خسارات، ناشی از تخریب خانه روستاییان بود. رتبه دوم خسارات، به تخریب زمین‌های کشاورزی حوالی کانون زلزله اختصاص داشت و تخریب مسکن شهری، راه و زیرساخت‌های جاده‌ای و ترابری، بناهای شهری با کاربری آموزشی درمانی، بخش صنعت و تولید انرژی در رتبه‌های بعد قرار می‌گرفتند.

وقتی میزان خسارات در حوزه تامین آب شرب، برق و گاز هم برآورد شد، استاندار وقت آذربایجان شرقی اعلام کرد: «درست است که زلزله آذربایجان از لحاظ شدت با بم برابری می‌کند ولی به دلیل شرایط منطقه‌ای و فصل کاری روستاییان تلفات جانی کمتری داشت اما شدت تخریب و آسیب‌های وارده به تاسیسات در شهرستان‌های زلزله زده، فراتر از زمین‌لرزه بم است.»

روزهای نخست پس از وقوع زلزله، در حالی که کمتر از 10 ماه به برگزاری انتخابات یازدهم ریاست‌جمهوری باقی بود، دولت وقت در اقدامی تبلیغاتی، وعده به آغاز سریع ساخت و بازسازی مناطق زلزله‌زده داد و با گذشت یک روز از زمین‌لرزه، اعلام شد که عملیات آواربرداری به اتمام رسیده و تمامی افراد از زیر آوار بیرون کشیده شده و مجروحان به بیمارستان منتقل شده‌اند و مسوولان استانی، این را از افتخارات دولت می‌دانستند که «کمتر از 12 ساعت پس از وقوع زلزله، وزیر بهداشت و وزیر کشور در مناطق زلزله زده حاضر بودند.»

پس از وقوع زمین‌لرزه، دولت وقت با صدور مصوبه اعلام کرد که برای تمام روستاییانی که خانه‌شان را از دست داده‌اند، 12 میلیون و 500 هزار تومان وام بلندمدت قرض الحسنه با مهلت پرداخت 15 ساله در نظر گرفته که طی سال اول پس از پرداخت وام، هیچ اقساطی دریافت نمی‌شود و پرداخت اقساط با بهره 4 درصد، ظرف مدت 144 ماه امکان‌پذیر خواهد بود علاوه بر آنکه یک میلیون تومان هم کمک بلاعوض برای همین جمعیت زلزله‌زده در نظر گرفته شده است. حجم کمک‌رسانی مردمی در این حادثه طبیعی بسیار چشمگیر بود و سوله‌های جمعیت هلال احمر واقع در استان آذربایجان شرقی، در حدی ذخیره امدادی داشت که مسوولان وقت جمعیت هلال احمر، از تریبون‌های مختلف اطمینان می‌دادند که هیچ یک از نیازهای امدادی زلزله‌زدگان با کمبود و نقص مواجه نخواهد شد.

با گذشت 5 سال از زمین‌لرزه ورزقان، کارشناسانی که طی 5 سال گذشته از مناطق زلزله‌زده استان آذربایجان شرقی بازدید کرده‌اند، تایید می‌کنند که بازسازی‌ها پیشرفت داشته و حتی به مرحله تکمیل و پایان هم رسیده اما نحوه نامناسب و قابل انتقاد اعمال مدیریت بحران در همان زمان، می‌توانسته تبعات ماندگار تا امروز هم بر جا گذاشته باشد و زندگی بازماندگان و آسیب‌دیدگان زلزله را تحت تاثیر قرار دهد.

در نتایج تحقیقی که چندی قبل با عنوان «زلزله ورزقان 1391 و نگاهی به مسائل اجتماعی و اثر آن در مدیریت بحران» توسط پژوهشگران پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی انجام شد و مهدی زارع؛ استاد زلزله‌شناسی مهندسی پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی ایران، مجری این طرح تحقیقاتی بوده، تبعات پس از وقوع زلزله و آسیب‌شناسی ساماندهی ساکنان مناطق زلزله زده استان چنین مورد تحلیل قرار گرفته است: «ایجاد ترافیک سنگین چند ساعته در اغلب معابر عمومی و اصلی شهری، به علت خروج عموم ساکنان از همان لحظات اولیه حادثه به پارک‌ها و مکان‌های اسکان عمومی بود. آشفتگی روند ترافیک، موجب ایجاد گره‌های ترافیکی در مجاورت اماکن عمومی و مراکز درمانی و اختلال در نحوه امداد رسانی به مجروحان حادثه شد. بخشی از مدیریت شهری و دولتی، به جهت درگیر شدن در مدیریت بحران منطقه آسیب‌دیده، با اختلال در ارایه خدمات به شهروندان مواجه شد. خدمت‌رسانی عادی به منطقه حادثه‌دیده و اعزام مصدومان و مجروحان به مراکز درمانی به دلیل فقدان امکان ارایه خدمات مستمر و کافی در سطح مدیریت شهری و همچنین درگیر شدن سازمان‌های ارایه خدمات شهری همچون توزیع آب، توزیع برق و خدمات بهداشتی، درمانی دچار اختلال شد. مردم مناطق زلزله زده ورزقان، عملا روند عادی زندگی خویش را با از دست دادن نزدیکان و بستگان و اعضای خانواده مختل شده یافتند. فشارهای روانی به حدی بود که گاه موجب آسیب‌های روانی دایمی در افراد مصیبت دیده شد. به دلیل سرازیر شدن کمک‌های مردمی به منطقه ورزقان، به ویژه جاده تبریز- ورزقان، مردم کم بضاعت از منطقه‌های اطراف، با هجوم به کانون یا کانون‌های فاجعه، افزایش مصنوعی جمعیت منطقه را - حداقل به صورت موقتی – سبب شدند ضمن آنکه استقرار بعضا دایمی مهاجران در زمین‌ها و خرابه‌ها، مشکلاتی در رده‌بندی و شناسایی ساکنان واقعی از مهاجران در منطقه به دنبال داشت.»

زارع در گفت‌وگو با «اعتماد»، در ارزیابی وضعیت مناطق زلزله زده این استان که طی سال‌های پس از وقوع زلزله و تا سال گذشته از آن بازدید داشته، روند بازسازی‌ها را چنین تشریح می‌کند: «آمار رسمی بیانگر این است که به تعداد تمام خانه‌های ویران شده، بازسازی انجام شده و در بازدید از مناطق زلزله زده می‌توان تایید کرد که بناهای نوساز در مقایسه با پیش از وقوع زلزله، شرایط بهتری دارد اما جانمایی بسیاری از خانه‌ها نامناسب و ناایمن است. با توجه به آنکه بسیاری از خانه‌های تخریب شده در شهرهای ورزقان و هریس، بناهای روستایی بوده چون کانون زلزله، در زمین‌های کشاورزی بود، برخی بازسازی‌ها نیمه کاره رها شده ضمن آنکه برخی بناهای بازسازی شده همچون مساجد یا سالن‌های اجتماعات، بناهایی است که کاربری غیر مسکونی پیدا کرده و در واقع، فاقد سکنه است.

برخی بناها هم به دلیل نامناسب بودن فضای فیزیکی بازسازی شده، با استقبال زلزله‌زدگان مواجه نشده و آنها هم در عمل، خالی از سکنه مانده است. مشکلی که باید مورد توجه قرار بگیرد این است که پیش و پس از وقوع زلزله، ما در این مناطق و سایر مناطق در معرض خطر زمین‌لرزه در کشور، با حیف و میل شدن بودجه‌ها مواجهیم.

مصداق بارز هدردهی منابع هم اینکه در منطقه زلزله‌زده آذریابجان شرقی، سال ساخت بسیاری از بناها همچون مدرسه، بیمارستان و دانشگاه، یک یا دوسال پیش از وقوع زلزله 1391 بوده اما این بناها هم در زمین‌لرزه مرداد 91 دچار آسیب‌های جزیی یا کلی شدند که این اتفاق نشانگر حیف و میل شدن اموال ملی است. پس از وقوع زمین‌لرزه هم با این اتفاق به شکل دیگری مواجه بودیم، به این معنا که صرفا چون دولت وام‌های بازسازی به منطقه آسیب دیده می‌داد، صاحبان بناهایی هم که دچار آسیب و خسارت نشده بودند، متقاضی استفاده از امکانات بازسازی شدند و یکی از دلایل وجود بناهای رها شده در این منطقه هم، انگیزه‌های سودجویانه برخی متقاضیان وام‌های دولتی بوده است. البته نمونه این بناهای خالی از سکنه را در بسیاری نقاط زلزله زده ایران می‌توان مشاهده کرد. از بم تا دامغان، نمونه این بناهای همچون خانه ارواح، فراوان است که اگر از صاحبان‌شان سوال کنید، می‌گویند دولت وام می‌داده و آنها هم گرفتند و خانه‌شان را ساختند و ممکن است در آینده ارزش بالاتری پیدا کند.»

زارع در پاسخ به این سوال که آیا «احیا» در منطقه زلزله زده قابل رویت و تایید است، می‌گوید: «اگر منظورمان از احیا، این باشد که منطقه و روستا، خالی از سکنه نشود، باید توجه داشت که آذربایجان شرقی، منطقه پرآب و آبادی است و بنابراین، ما در این منطقه با خالی شدن روستاها مواجه نمی‌شویم یا درصد آن بسیار کم خواهد بود. البته آمارها و گزارش‌ها نشان می‌دهد که در سال اول پس از وقوع زلزله، تعدادی از روستانشینان در مناطق زلزله زده، مهاجرت کرده‌اند که باید به عنوان یک اتفاق طبیعی هم تلقی شود اما قطعا به دنبال این مهاجرت موقت، بعد از تغییر شرایط، بازگشت دوباره هم اتفاق می‌افتد. من طی بازدیدهایی که تا 4 سال پس از وقوع زلزله داشتم، منطقه رها شده ندیدم اما با محله‌های بازسازی شده فاقد سکنه مواجه شدم و همچنین، محله‌هایی مشتمل بر مجموعه‌ای مثلا 30 خانه بازسازی شده که سکنه قبلی، از زندگی در آن استقبال نکرده بودند.»

به گفته زارع، زلزله ورزقان، به دلیل ساعت وقوع، کانون زلزله (خارج از منطقه مسکونی) و کم بودن تعداد تلفات انسانی، مصیبت بزرگی برای کشور ایجاد نکرد اما وقوع زمین‌لرزه‌ای با همین شرایط هم، نمادی از میزان آمادگی در مقابل حوادث حتی با آسیب زایی کم بود و می‌افزاید: «تا یک هفته پس از وقوع زلزله، امکانات ارتباطی در منطقه دچار اختلال بود. با وجود آنکه اوج کمک و همیاری مردمی را در همان روزهای پس از وقوع زمین‌لرزه شاهد بودیم، اما بسیاری از کمک‌های مردمی، همچون آب اشامیدنی بسته‌بندی یا غذاهای گرم، صرفا نصیب همان زلزله‌زدگانی می‌شد که کنار جاده حضور داشتند و ساکنان و آسیب‌دیدگان مناطق دوردست، از این کمک‌ها بی‌بهره ماندند و نمونه بارز این توزیع نامناسب و مدیریت نشده هم، تپه‌هایی از بطری‌های آب آشامیدنی در کنار جاده منتهی به مناطق زلزله زده بود که به دلیل اشباع نیاز ساکنان مجاور، دیگر مشتری نداشت. همین مشاهدات نشان می‌دهد که میزان آمادگی برای مواجهه با زمین‌لرزه‌ای با بزرگای 4/6 و 2/6 که به فاصله 11 دقیقه اتفاق افتاد، در حد چندان بالایی نبود و اگر با زمین‌لرزه‌ای با بزرگای 7 مواجه بودیم و کانون زمین‌لرزه هم در یکی از شهرهای پرجمعیت قرار داشت، قطعا با مشکلات فراوان روبه‌رو می‌شدیم.»

در نتایج این تحقیق، هشدارهایی درباره آینده استان آذربایجان شرقی به عنوان منطقه‌ای در معرض خطر زمین‌لرزه‌های دوباره، مطرح شده و محققان در این هشدارها یادآور شده‌اند: «با توجه به نتایج مصاحبه‌های انجام شده، بیش از 60 درصد ساکنان تبریز در روز حادثه، زلزله‌ای شدید و بسیار شدید را برای نخستین‌بار تجربه کرده و گفته‌اند که در صورت تجربه وقوع یک زلزله بزرگ باشدت بالای 7، 36 درصد این افراد با فرار از خانه، 28 درصد با عدم حرکت و عکس‌العمل، 25 درصد با فرار به بخش‌های امن‌تر درون ساختمان و فقط 11 درصد با پناه‌گیری صحیح نسبت به این واقعه واکنش نشان خواهند داد ضمن آنکه 67 درصد پاسخ‌دهندگان، احساس خود را در لحظه تجربه زلزله، ترس و اضطراب اعلام کرده‌اند.»

زارع هم در پاسخ به تهدیدهای آتی برای استان آذربایجان شرقی می‌گوید: «با توجه به اینکه شدت زمین‌لرزه مرداد 1391، بالاتر از 6 بوده و دو بار و با فاصله زمانی 11 دقیقه هم رخ داده و همچنین، با توجه به بازسازی و مقاوم‌سازی منطقه زلزله‌زده، ریسک آتی نباید چندان بالا باشد چون زمین‌لرزه با شدت بالا، در منطقه رخ داده و بناهای فرسوده هم، با خانه‌های مقاوم‌تر و جدید جایگزین شده اما توجه کنیم که زمین‌لرزه‌های ایران، بسیار متاثر از منطقه آذربایجان شرقی است. حداقل 15 زلزله در تاریخ شهر تبریز ثبت شده که سه زمین‌لرزه، از بزرگ‌ترین زلزله‌های تاریخ زمین‌لرزه‌های ایران است و از 237 سال قبل تاکنون هم، زلزله مخربی در شهر تبریز اتفاق نیفتاده که به همین علت، تبریز باید به عنوان منطقه‌ای با ریسک‌پذیری بالا، آن هم در 60 کیلومتری کانون زلزله ورزقان مورد توجه قرار بگیرد. نکته نگران‌کننده، پایین بودن سطح آگاهی و آمادگی ساکنان تبریز و مسوولان این شهر نسبت به زلزله است آن هم در حالی که تبریز به عنوان شهر اول فرهنگی کشور شناخته شده و تعداد قابل توجهی جمعیت کتابخوان دارد. وقتی چنین شهری از آمادگی و اطلاع اندکی نسبت به زلزله برخوردار است، برای سایر شهرهای ایران، باید بیشتر نگران باشیم.»

تا 10 روز نخست پس از وقوع زمین لرزه مرداد 1391، مسوولان استان اعلام کردند که «حدود 100 هزار نفر زیر چادر زندگی می‌کنند، منطقه زلزله زده، برای جلوگیری از عفونت و نشر بیماری توسط لاشه‌های رها شده، سم پاشی شده، تمام خانه‌های نیازمند بازسازی و نوسازی در مناطق زلزله‌زده، منطبق بر استانداردهای بنیاد مسکن ساخته خواهد شد. وسعت منطقه متاثر از زمین‌لرزه 4500 کیلومتر مربع برآورد شده و این وسعت از مساحت بسیاری از کشورها هم بزرگ‌تر است. حدود 304 روستای استان دچار آسیب شده و 46 روستا با خاک یکسان شده است. برآورد اولیه از میزان خسارات وارد شده که تخریب منازل و زیر ساخت‌ها را هم شامل می‌شود، حدود 800 میلیارد تومان بوده و حدود 12 هزار محل نگهداری دام در این منطقه، آسیب دیده مورد آسیب و 4000 راس دام متعلق به 17 هزار خانوار که بعضا دامدار بودند تلف شده است.»

زارع در توضیح مشاهدات خود از احیای اقتصادی منطقه زلزله زده به عنوان یک شهروند می‌گوید: «کشاورزی و دامداری برجا بود و بعد از زلزله، مناطق آسیب دیده، نوع جدیدی از زندگی را تجربه می‌کردند چون خانه‌ها در این مناطق بازسازی شد اما نکته نگران‌کننده، تخریب و آسیب‌پذیری بالای خانه‌های مسکن مهر بود. خانه‌هایی که در کانون زمین‌لرزه هم نبودند و این زمین‌لرزه هم شدت بالایی نداشت اما خانه‌های نیمه‌ساخته مسکن مهر در ورزقان و هریس و اهر دچار تخریب زیادی بود آن هم در حالی که در همین مناطق، ساختمان‌های معمولی آسیبی ندیده بودند. زمین‌لرزه ورزقان این هشدار را مطرح کرد که خانه‌های مسکن مهر، فاقد مقاومت لازم در برابر زمین‌لرزه است و باید از این بابت نگران بود که ساخت و سازهای جدید در منطقه آذربایجان شرقی که در معرض تهدید زلزله‌های بزرگ هم قرار دارد، یک خطر جدی برای ساکنان آن خواهد بود. ساکنانی که به زعم من، نه در بافت نوساز بلکه در بافت فرسوده جدید ساکن می‌شوند. در ساختمان‌هایی که بیشتر، اتلاف منابع و سرمایه ملی است و البته نمونه این مناطق مسکونی هم در کشور کم نیست.»

21 مرداد 1391  در ورزقان چه گذشت

21 مرداد 1396، پنجمین سالگرد وقوع زلزله ورزقان است. زمین‌لرزه‌ای که عصرگاه و در دو نوبت (16:52 و 17:03) و هر دو بار، با شدت بیش از 6 ریشتر و در عمق 10 کیلومتری زمین (بار نخست در فاصله 17 کیلومتری شهرستان اهر و بار دوم در فاصله 10 کیلومتری شهرستان ورزقان) رخ داد و 306 کشته و ۵۰۰۰ مجروح به جای گذاشت علاوه بر آنکه در مجموع، ۱۵۵ هزار نفر از ساکنان روستاها و توابع شهرستان‌های اهر، هریس، ورزقان و تبریز دچار حادثه شدند که در منابع رسمی، تعداد حادثه دیدگان در شهرستان اهر ۶۷ هزار نفر، ورزقان ۴۲ هزار نفر، هریس ۴۰ هزار نفر و تبریز 6 هزار نفر
ثبت شد.

بر اثر وقوع دو زمین لرزه پیاپی، ۱۸ هزار و ۶۱۸ واحد مسکونی در این چهار شهرستان دچار آسیب شد که بنا بر اعلام مسوولان وقت استان، ۵ هزار و ۳۲۹ واحد از این تعداد، به طور کامل تخریب شدند. برآورد خسارات و تلفات در ساعات اولیه پس از وقوع زمین لرزه نشان می‌داد که در مجموع، ۴۱۰ روستا دچار تخریب شده و ۶۵ روستا به طور کامل از بین رفته‌اند.

طی هفته‌های پس از زلزله، مقامات استانی، کل میزان خسارت وارده به استان آذربایجان شرقی از بابت زلزله ۲۱ مرداد را بیش از ۱۰ هزار و ۷۹ میلیارد ریال اعلام کردند که بیشترین خسارات، ناشی از تخریب خانه روستاییان بود. رتبه دوم خسارات، به تخریب زمین‌های کشاورزی حوالی کانون زلزله اختصاص داشت و تخریب مسکن شهری، راه و زیرساخت‌های جاده‌ای و ترابری، بناهای شهری با کاربری آموزشی درمانی، بخش صنعت و تولید انرژی در رتبه‌های بعد قرار می‌گرفتند.

کلید واژه ها:
تبلیغ داخلی آناج
مشاهده مطلب
نظر شما
  • 0
  • 0
  • 0
  •  
  • آناج نظراتی را که حاوی توهین است منتشر نمی‌کند.
  • لطفآ از نوشتن نظرات خود به صورت حروف لاتین (فینگیلیش) خودداری نمائید.
  • توصیه می‌شود به جای ارسال نظرات مشابه با نظرات منتشرشده، از مثبت و منفی استفاده فرمائید.
  • با توجه به آن که امکان موافقت یا مخالفت با محتوای نظرات وجود دارد، معمولا نظراتی که محتوای مشابهی دارند، انتشار نمی‌یابند.
  •