تضادِ معماری ایرانی با خویِ اشرافی‌/ از درونگرایی تا از بین رفتن محرمیت
  • 1399/02/29 12:41
  • 117392
در گفت‌وگو با کارشناس حوزه معماری و مدرس دانشگاه؛

تضادِ معماری ایرانی با خویِ اشرافی‌/ از درونگرایی تا از بین رفتن محرمیت

تغییر سبک زندگی ایرانی_اسلامی بر معماری‌های ما نیز تاثیر گذاشته و این روزها شهرهای بزرگ و کوچک در سلطه معماری غربی و به ویژه رومی است.

گروه اجتماعی آناج/فرناز پورعباس: مسکن یکی از نیازهای اولیه انسان است و داشتن خانه خوب تقریبا یکی از اهداف و دستاوردهایی است که همیشه برای آن تلاش می‌شود. داشتن خانه‌ای بزرگتر با امکانات بیشتر در هر زمانی یکی از اولویت‌های مردم بوده است؛ چه در زمانی که لوله کشی آب یک حُسن برای خرید خانه به حساب می آمد و چه امرور که معماری و سبک خانه خریداران را تشویق به انتخاب می‌کند. با این حال طی کمتر از سی سال گذشته سبک معماری خانه‌های ایرانی به شدت تغییر کرده و دیگر هیچ خانه‌ای با عمر کمتر از بیست سال شبیه به آنچه که در گذشته دیده می شد، نیست. مطبخ‌های دردار جای خود را به آشپزخانه‌های اوپن دادند و از معماری های شاه عباسی به معماری و نماهای رومی رسیده‌ایم.

مرغ همسایه غاز است

محمدامین خجسته قمری، استاد معماری در گفت‌وگو با خبرنگار آناج در خصوص دلیل افزایش معماری رومی اظهار می‌کند: معماری که ما نام ایتالیایی روی آن گذاشته ایم مثال همان ضرب المثل مرغ همسایه غاز است برای توجیه کارهایمان است، چیزی که اسم آن را معماری ایتالیایی می گذاریم باید مطالعه شود که چه بوده است، جز اینکه در دوران روم باستان معماری شکل گرفت که از آن دوره کلاسیک معماری یاد می‌شود؟ البته بازگشت این معماری با رویکرد نئوکلاسیک را هم شاهد بودیم اما همه این معماری‌ها و سبک‌ فکر شده و بنا بر مقتضیات زمان بوده است.

معماری رومی نتیجه تغییر سبک زندگی

وی با اشاره به دلایل ایجاد معماری رومی پیش از میلاد مسیح می‌گوید: معماری روم باستان معابدی را ایجاد کرد که معابد خدایان بود و باید حس جلال و جبروت را به مردم می‌داد. بعد از مسیحیت کلیساها با سبک باروک شکل می گیرد که بحث رنگ و نور و شکوه درگیر آن است. این نوع سبک و معماری به این دلیل بود که دارندگان چنین بناهایی افراد شاخصی مانند شاهان و یا خدایان روم باستان هستند اما ما به چه دلیل امروز این کار را می‌کنیم؟ عامل اصلی سبک زندگی و فرهنگی است که در جامعه جاری است زیرا سبک زندگی بسیار بر معماری امروز تاثیرگذار است.

از خانه‌های درونگرا تا از بین رفتن محرمیت

این استاد معماری در توصیف تفاوت های سبک معماری از قبل و بعد از قاجار عنوان می‌کند: آشپزخانه زمان قاجار و قبل آن را با دوران پهلوی و بعد از انقلاب مقایسه کنید که چقدر درونگرایی خود را از دست داده و برونگرا شده اند. خانه های ما سلسله مراتب خود را از دست داده و برونگرا شده اند و بحث محرمیت در خانه‌های ما از بین رفته است. معماری و شهرسازی تبلور فرهنگ یک ملت است و جنبش های اروپایی هم به آن معتقدند. سبک زندگی اشرافی و اختلاف طبقاتی فخرفروشی در روح و جان جسم ما به حدی رسیده که می‌خواهیم آن را در بناهایمان هم نشان دهیم که تجلی فیزیکی آن در نمای ساختمانی است.

آغاز تنزل معماری ایرانی از اواخر قاجار

وی با بیان اینکه جامعه و فرهنگ امروز طالب چیست؟ می‌گوید: معمار برای معیشت مجبور است همراه با جریان آب شود و چیزی که جامعه طالب آن است را انجام دهد. در معماری های اخیر به فرهنگ ایرانی و نیازهای روانی توجه نکردیم و اساس این تنزل از اواخر قاجار شکل گرفته و روز به روز بیشتر در این ورطه فرو می‌رویم. آموزش معماری ما جز این است که بر اساس معماری فرانسوی نوشته شده و امروز هم ادامه دارد؟ ما از غرب تقلید صرف می‌کنیم و امروز خواهان کار که سرمایه گذار است و نما و سبک را مشخص می‌کند، معماری غربی را می‌پسندد و اهرم بازدارنده هم ندارد. ما از تمدن کهنه‌ای تقلید می‌کنیم که ناشی از این است که متقاضی دارد.

ترویج معماری غربی در فیلم‌های ایرانی

خجسته با اشاره به کم کاری در ترویج فرهنگ و معماری ایرانی اسلامی توضیح می دهد: ما برای شهروند خوب بودن برنامه و کتاب تولید می‌کنیم اما از مردمی که اطلاعی از معماری ایرانی اسلامی ندارند، چه انتظاری داریم؟ تلویزیون منشا تشعشع فرهنگی است اما چند درصد از مردم فیلم‌ها و برنامه ای می‌بینند که سبک زندگی ایرانی و اسلامی و معماری را رواج می‌دهد؟ در فیلم‌های ما ساختمانهای شبیه کاخ برای افراد پولدار و سرمایه دار است و به صورت غیرمستقیم ترویج معماری غربی را می‌کنیم.

تضادِ معماری ایرانی با خویِ اشرافی‌گری

وی در پاسخ به این سوال که چرا مردم از معماری ایرانی اسلامی استقبال نمی‌کنند، می‌گوید: وقتی همه چیز تقلید شود خلاقیت معنی ندارد، وقتی پول و سرمایه تعیین کننده است فاعل و معمار در کجای کار قرار می‌گیرد؟ امروز ماشین شاسی بلند و خانه خوب نشان از جایگاه بالای افراد دارد در حالیکه از طرفی در معماری ایرانی پرهیز از اشرافی‌گری وجود دارد و این پارادوکس است کار است. بناهای تاریخی بسیار مهم هستند اما مهم نه از این جهت که عین آن را کپی و فکر کنیم معماری ما ایرانی اسلامی شد، بلکه از این جهت که این بنا از گذشته، هویت و فرهنگ حرف می‌زند.

این استاد معماری درباره راه چاره برای احیای معماری ایرانی عنوان می‌کند: وقتی برای این بناها ارج و قرب در نظر گرفته شود و حریمشان رعایت شود کسی که به عنوان حامی مالی است، می‌فهمد که در کنار چنین بنایی نمی‌تواند هر بنایی را بسازد چون تافته جدا بافته به نظر می‌رسد و چیزی که می‌خواهد نمی‌شود.

مخالفت دوره مدرن با معماری رومی

وی با اشاره به تقلید از سبک معماری غربی می‌گوید: این همه کپی می‌کنیم و این کپی‌ها به کجا رسیده است؟ جالب است این همه که برخی سنگ فرهنگ و معماری غربی را به سینه می‌زنند ما در خود آمریکا دوره مدرنی داریم که استفاده از عناصر ستون و سرستونهای بزرگ و رومی را مردود می‌داند. نماهایی که این روزها استفاده می‌شود باب سلیقه مردم است اما مردمی با سلیقه غیر ایرانی و اسلامی.

رقابت نابرابر در هجمه فرهنگ غربی

خجسته در پاسخ به این سوال که سرنوشت رقابت معماری ایرانی و رومی چیست، توضیح می‌دهد: آیا اصلا معماری ایرانی صورت می‌گیرد که آن را در حال رقابت با معماری رومی بدانیم؟ ما امروز معماری ایرانی نداریم. مراکز اداری، تجاری و خانه های ما کدام یک منشا ایرانی دارند؟ اگر هم هستند، تعداد بسیار انگشت شمار و قلیل است. رقابت زمانی است که سالم و شرایط برابر باشد؛ وقتی متقاضیان جامعه مردم هستند و اطلاعاتی از معماری ایرانی و اسلامی ندارند و به جای آن اطلاعات از معماری و فرهنگ غربی دارند طبیعی است که در رقابت نابرابر نتیجه به سود سمتی می‌شود که نمودش را می‌بینیم.

وی با اشاره به برگزاری همایش ها بدون نتیجه خاص می‌گوید: تا زمانی که قوانین مدون شهرسازی و معماری عاری از امتیاز دادن در قبال منافع مالی نباشد و به گونه ای عمل کنیم که مانع تراشی برای بروز و ظهور خلاقیت باشد وضعیت همین است که می بینید. همایش‌های زیادی با محوریت ایرانی اسلامی برگزار کردیم اما خروجی آن چه بود؟ غیر از رزومه آکادمیک آیا خروجی این بوده که قانونی تدوین و ابلاغ و لازم الاجرا شود؟ ما به فرهنگ سازی نیاز داریم به ویژه در فضاهایی که مردم ارتباط بیشتری دارند مانند رادیو، تلویزیون فضای مجازی و باید به بحث فرهنگ ایرانی و اسلامی و تجلی آن در معماری بها بدهیم و برنامه تولید کنیم.

خانه محل آرامش است

این استاد معماری با بیان اینکه باید مشوق هایی برای معماری ایرانی و اسلامی داشته باشیم عنوان می‌کند: بایستی در کنار ضوابط خشک معماری کیفی نگری و سیاست‌هایی برای تشویق بناهایی با رویکرد ایرانی و اسلامی داشته باشیم. امروز خوشبختانه در معاونت معماری شهرداری تبریز کتابچه دستورالعمل های نمای شهری وجود دارد که باید زودتر چاپ می‌شد اما باز هم جای تشکر دارد. ما باید مشخص کنیم که در کنار فرهنگ شهروندی آشنایی با سبک زندگی ایرانی و اسلامی و تاثیر آن بر معماری هم لازم است. متاسفانه این روزها در خیابان‌ها و محلات احساس نمی‌کنی که در ایران هستی بلکه خیال می‌شود که در روم باستان هستی. مانند معابد ورودی خانه‌ها چند پله بالاتر است و درهای عظیم وجود دارد که در روم برای احساس عجز در برابر خدایان طراحی شده بود در حالیکه ما در قرآن داریم که خانه محل آسایش و آرامش است.

انتهای پیام/

کلید واژه ها:
تبلیغ داخلی آناج
مشاهده مطلب
نظر شما
  • 0
  • 0
  • 0
  •  
  • آناج نظراتی را که حاوی توهین است منتشر نمی‌کند.
  • لطفآ از نوشتن نظرات خود به صورت حروف لاتین (فینگیلیش) خودداری نمائید.
  • توصیه می‌شود به جای ارسال نظرات مشابه با نظرات منتشرشده، از مثبت و منفی استفاده فرمائید.
  • با توجه به آن که امکان موافقت یا مخالفت با محتوای نظرات وجود دارد، معمولا نظراتی که محتوای مشابهی دارند، انتشار نمی‌یابند.
  •